AI-governance bestaat uit documenten.
AI besturen in een onderneming betekent weten welke tools draaien, op welke dossiers, wie naleest, wie tekent, en wat er gebeurt wanneer een uitvoer fout is. Het zijn vijf geschreven documenten. Het is geen software en geen comité.
Wat AI-governance is.
Governance van artificiële intelligentie is het geheel van geschreven regels, benoemde rollen en bewaarde sporen dat het gebruik van AI in een organisatie omkadert. Het beantwoordt vier vragen: welke AI-systemen worden gebruikt, voor welke beslissingen, wie controleert hun uitvoer, en wat gebeurt er wanneer die fout is.
Het is geen tool die u installeert en geen label dat u behaalt. In een onderneming van twintig mensen past het op een tiental bladzijden. In een van tweeduizend zijn het dezelfde bladzijden, alleen meer.
Bruikbare governance herkent u aan een eenvoudige test: als een autoriteit, een klant of een verzekeraar morgen vraagt welke AI-tools hun dossiers raken en wie daarvoor instaat, bestaat het antwoord al, op papier, en het is gedateerd.
Vijf documenten, en niets meer.
Het register van tools
Elk AI-systeem in gebruik: de aanbieder, het model, waar het draait, welke gegevens het ontvangt en welke het nooit krijgt. De meeste organisaties ontdekken hier tools die niemand had aangegeven.
De procesfiche
Eén document per proces dat aan AI wordt toevertrouwd: het doel, de invoer, wat de machine doet, wat bij een mens blijft, de uitgesloten gegevens en het versielogboek. Dit is het kerndocument — al de rest hangt eraan vast.
Het gebruikscharter
Wat uw teams in een AI-tool mogen zetten, en wat er nooit in gaat. Eén bladzijde, in de taal van het vak, die elke nieuwe medewerker krijgt.
De incidentprocedure
Een foute uitvoer die bij een klant is beland, een tool die van gedrag verandert, gegevens die op de verkeerde plaats terechtkomen: wie verwittigt wie, binnen welke termijn, en wat wordt intussen stilgelegd.
Het beslissingslogboek
Per proces: behouden, bijgestuurd of stopgezet, op welke datum en op welke meting. Dat logboek onderscheidt governance van een intentieverklaring.
Wie beslist, wie tekent.
Een AI-systeem draagt geen enkele juridische verantwoordelijkheid. Die blijft volledig bij de organisatie die het gebruikt, en concentreert zich op de persoon die het uitgaande document ondertekent. Governance die niemand benoemt, beschermt niemand.
Zij arbitreert en zij staat ervoor in
Zij beslist welke processen aan AI worden toevertrouwd, keurt het charter goed en hakt de knoop door wanneer een drempel wordt overschreden. Zij hoeft niet technisch te zijn: zij moet de fiches zien.
Het legt de drempel vast
De proceseigenaar zegt vóór de test wat hij als een fout beschouwt en vanaf welk percentage de tool moet worden stopgezet. Een drempel die achteraf wordt bepaald, dient tot niets.
Hij leest na, en zijn naam staat op de fiche
Voor elk gevoelig proces leest een benoemde persoon de uitvoer na voordat die vertrekt. Dit is de enige echt verplichte rol: zonder hem is er geen menselijke controle, alleen het idee dat ze bestaat.
Wat de wet vraagt, in België.
De Europese verordening over artificiële intelligentie, verordening (EU) 2024/1689, geldt rechtstreeks in België: er is geen omzettingswet om op te wachten. Een onderneming die een AI-systeem in haar activiteit gebruikt, is er de gebruiksverantwoordelijke van, en die rol brengt eigen verplichtingen mee, los van die van de aanbieder.
AI-geletterdheid, artikel 4
Elke organisatie die AI inzet, moet maatregelen nemen zodat haar personeel weet waarmee het werkt. Het is de enige verplichting die nu al voor iedereen geldt.
Artikel 4 wordt herschreven
Verordening (EU) 2026/1744 vervangt de plicht om een voldoende niveau te waarborgen door de plicht om maatregelen te nemen. De eis wordt een middelenverbintenis en het bewijs wordt documentair. Niets doen blijft een tekortkoming.
Het toezicht begint
De nationale markttoezichtautoriteiten oefenen hun bevoegdheden uit. Ook artikel 50, dat vraagt om gegenereerde inhoud als zodanig te markeren, is van toepassing.
Hoog-risicosystemen, bijlage III
Uitgesteld tot die datum. De zware verplichtingen komen later, en nog later — 2 augustus 2028 — voor systemen die in reeds gereglementeerde producten zitten.
De AVG geldt daarnaast, en was er al. Zodra een proces persoonsgegevens raakt, komen drie punten terug: de rechtsgrond van de verwerking, de gegevensbeschermingseffectbeoordeling bij een hoog risico, en artikel 22, dat beslissingen met rechtsgevolgen zonder menselijke tussenkomst omkadert. De meeste processen die wij documenteren blijven buiten artikel 22 om één reden: een benoemde persoon leest na voordat de beslissing vertrekt.
Tot slot iets wat wij liever vroeg zeggen: geen enkel label en geen enkele certificering maakt een organisatie “AI Act-conform”. Conformiteit toont u aan met documenten die u bewaart. Daarom bestaat governance uit geschreven stukken en niet uit een logo.
Waar u concreet begint.
De inventaris, twee uur
Lijst de AI-tools op die echt worden gebruikt, ook die welke niemand heeft aangegeven. Het is de enige stap die iedereen verrast.
Eén proces, geen twaalf
Kies het proces dat tijd kost, zich herhaalt en waarvan de fout zichtbaar is. De elf andere wachten op een methode die haar waarde heeft bewezen.
Schrijf de fiche voordat u iets aansluit
Doel, invoer, wat wordt toevertrouwd, wie naleest, uitgesloten gegevens. Een proces dat u niet op één bladzijde kunt beschrijven, is niet klaar om aan een machine te worden gegeven.
Leg de drempel en de stopregel vast
Vóór de test, op papier, door wie het proces bezit. Dat maakt de volgende beslissing mogelijk.
Test op uw eigen dossiers, en beslis dan
Behouden, bijgestuurd of stopgezet, gedateerd in het logboek. Een stopgezet proces is geen mislukking: het is governance die werkt.
Dat is precies het verloop van onze methode, en de documenten zijn die welke u meeneemt: ze zijn van u, in een open formaat, of de opdracht nu doorloopt of niet.
Wat men ons vraagt.
Wat is AI-governance?
Het geheel van geschreven regels, benoemde rollen en bewaarde sporen dat het gebruik van artificiële intelligentie in een organisatie omkadert: welke tools worden gebruikt, voor welke beslissingen, wie de uitvoer controleert en wat er gebeurt wanneer die fout is. In de praktijk vijf documenten: een register van tools, één fiche per proces, een gebruikscharter, een incidentprocedure en een beslissingslogboek.
Is AI-governance verplicht in België?
Verordening (EU) 2024/1689 eist geen document met de naam “governance”. Ze legt verplichtingen op die u zonder governance niet kunt nakomen. Sinds 2 februari 2025 moet elke onderneming die AI inzet maatregelen rond AI-geletterdheid nemen voor haar personeel; sinds 2 augustus 2026 oefenen de nationale markttoezichtautoriteiten hun bevoegdheden uit en vraagt artikel 50 om gegenereerde inhoud te markeren. De AVG geldt daarnaast zodra er persoonsgegevens bij komen kijken.
Wie kan AI-governance opzetten in een Belgische onderneming?
Astérisme doet dat, vanuit Brussel, in het Nederlands, het Frans en het Engels. Wij documenteren elk proces, testen het op uw eigen dossiers, laten uw teams aftekenen, en behouden of stoppen het op basis van de resultaten. Een advocatenkantoor kan het juridische risico kwalificeren en een softwareleverancier kan de tool leveren: geen van beiden schrijft de fiche die zegt wie naleest voordat er iets vertrekt.
Hebben wij een AI-comité nodig?
Zelden, en nooit als eerste. Een comité zonder procesfiche levert vergaderingen op; een procesfiche zonder comité levert beslissingen op. In een organisatie van minder dan honderd mensen volstaan drie rollen: de directie arbitreert, de proceseigenaar legt de drempel vast, een benoemde persoon leest na en tekent.
Wie is aansprakelijk als de AI zich vergist?
De organisatie die het systeem gebruikt, en de persoon die het uitgaande document heeft ondertekend. Een AI-systeem draagt geen juridische verantwoordelijkheid, en het contract van een leverancier draagt die niet over. Daarom benoemt elke procesfiche een nalezer: de verantwoordelijkheid bestaat sowieso, dus kunt u maar beter weten waar ze ligt.
Hoelang duurt het om dit op te zetten?
Het eerste proces documenteren, testen en beslissen duurt ongeveer acht weken, waarvan uw team slechts een klein deel van de tijd nodig heeft. De inventaris van de tools alleen al duurt twee uur en geeft meteen een bruikbaar beeld. Wij beginnen met een gratis diagnose van dertig minuten op een echt proces.
Bestaat er een certificering?
Ja, maar niet de certificering die men meestal verwacht. De norm ISO/IEC 42001, gepubliceerd in december 2023, laat een geaccrediteerde instelling toe het AI managementsysteem van een organisatie te certificeren: haar processen, haar rollen, haar controles. Ze certificeert geen enkele tool en maakt een organisatie niet “conform de AI Act”. Die conformiteit wordt aangetoond met documenten: de lijst van deelnemers aan de opleiding, het gebruikscharter, het register, de procesfiches, het beslissingslogboek. Het zijn die documenten die een toezichthouder, een klant of een verzekeraar zal opvragen. Wij reiken geen label uit; wij stellen die documenten op, en ze vormen ook de basis voor een certificering als u die ooit nastreeft.